“Çayı da demlemişsin, sağ ol.” Çiftlerde gündelik teşekkürün ilişkiye katkısı

Akşam, uzun bir günün sonu. Mutfağa giriyorsunuz; çay demlenmiş, bardaklar tepsiye dizilmiş. Siz farkında olmadan bardağınızı alıp salona geçiyorsunuz. Ertesi sabah eşiniz sizin unuttuğunuz faturayı ödemiş; bunu da “zaten yapılması gereken bir iş” diye geçiştiriyorsunuz.

Uzun süredir birlikte olan çiftlerde birbirinin yaptıklarını görmek giderek zorlaşabilir. İyi niyet eksik değildir; yalnızca tekrar eden şeyler göze daha az çarpar. Bu yazıda, gündelik ve küçük teşekkürlerin bir ilişkide neye işaret ettiğine dair araştırma bulgularına ve teşekkürü daha anlamlı kılan birkaç basit yola bakıyoruz.

Teşekkür neden sıradanlaşır?

Birlikte yaşamak, sayısız küçük işin paylaşılması demek: yemeği yapmak, çocuğu okuldan almak, unutulan telefonu şarja takmak, soğuk bir sabah arabanın camını silmek. Bu işler her gün tekrarlandıkça bir alışkanlığa, alışkanlık da zamanla görünmez bir arka plana dönüşebilir. “Ben de yapıyorum, o da yapıyor” düşüncesi haklı görünse de, emeğin hiç anılmaması iki tarafa da sessiz bir yorgunluk olarak yansıyabilir.

Teşekkür burada bir nezaket kuralından fazlasını yapar: Karşınızdakine “Yaptığını gördüm ve benim için anlamlı” mesajını verir.

Araştırmalar ne söylüyor?

Journal of Personality and Social Psychology dergisinde yayımlanan bir dizi çalışmada araştırmacılar, romantik ilişkilerde takdiri (minnettarlığı) farklı yöntemlerle incelediler: anketler, günlük kayıtlar, laboratuvarda gözlemlenen konuşmalar ve zaman içinde izleme. Çalışmalarda partneri tarafından takdir edildiğini hisseden kişilerin, partnerini de daha çok takdir ettiği görüldü. Partnerini daha çok takdir eden kişiler de onun ihtiyaçlarına daha duyarlı olduklarını bildirdiler, ilişkilerine daha bağlıydılar ve zaman içinde ilişkilerini sürdürme olasılıkları daha yüksekti. Laboratuvardaki konuşmaları izleyen dış gözlemciler de takdir eden partnerleri daha duyarlı ve daha bağlı olarak değerlendirdi.

Yani takdir, iki kişi arasında dolaşan bir döngü gibi işleyebiliyor: Görüldüğünü hisseden kişi karşısındakini daha çok görüyor, bu da ilişkiye daha çok özen gösterilmesiyle birlikte gidiyor.

Çiftlerin her gün kayıt tuttuğu başka bir çalışmada da, teşekkür etmenin ve teşekkür almanın gündelik hâli öne çıktı: Teşekkürün olağandan fazla yaşandığı günlerde ilişki doyumu da artıyordu. Araştırmacılara göre bu etki, genel bir olumlu ruh hâli, kibarlık ya da kendini açma gibi başka etkenlerle açıklanamıyordu. Kısacası teşekkür, yalnızca özel günlerde değil, sıradan bir salı akşamında da anlam taşıyabiliyor.

“Teşekkürler”in içindeki “sen”

Her teşekkür aynı izi bırakmayabilir. Çiftlerin video kaydına alınan konuşmalarını inceleyen bir çalışmada, bir partner diğerine teşekkür ederken onun iyi yanlarını da dile getirdiğinde (örneğin “Çok düşüncelisin”), teşekkür alan kişi karşısındakini kendisine karşı daha duyarlı buldu, konuşmadan sonra kendini genel olarak daha iyi ve özellikle daha sevgi dolu hissetti. Araştırmacılar bu “karşısındakini öven” yanı, teşekkürün ilişkiye katkısının etkin bileşeni olarak tanımlıyor.

Gündelik dilde bu fark çok küçük görünebilir:

• “Sağ ol.” (işi görür)
• “Sağ ol, yorgun olduğumu fark edip çayı demlemişsin. Çok düşüncelisin.” (işi ve kişiyi görür)

İlk cümle yanlış değildir; kısa bir teşekkür de değerlidir. İkincisi ise yapılan işin arkasındaki özeni, yani karşınızdaki kişiyi de görür.

Gündelik teşekkür için küçük yollar

Beş haftalık bir saha deneyinde, gündelik teşekkürü ne zaman ve nasıl dile getireceklerine dair basit bir plan yapan çiftlerde teşekkür arttı; bu çiftlerin gündelik hayatta birlikte geçirdiği zaman da karşılaştırma grubuna göre arttı. Kendi hayatınızda şunları deneyebilirsiniz:

1. Somut olun. “Her şey için sağ ol” yerine “Bugün çocukları sen yatırdın, biraz nefes aldım” demek, neyin görüldüğünü açıkça söyler.
2. Kişiyi de görün. İşin yanında bir özelliği anın: “Hep düşünüyorsun”, “Sabrına hayranım” gibi.
3. Görünmeyen işleri fark edin. Randevuyu hatırlamak, buzdolabındaki eksiği tamamlamak, bir aile büyüğünü aramak… Kimsenin saymadığı işler en çok fark edilmeyi bekleyenlerdir.
4. Teşekkürü bir ana bağlayın. “Akşam eve girdiğimde, gün içinde gördüğüm bir şey için teşekkür edeceğim” gibi bir plan, niyeti alışkanlığa çevirmeye yardımcı olabilir.
5. Yazılı da olabilir. Gün ortasında gönderilen kısa bir mesaj ya da çantaya bırakılan bir not da aynı mesajı taşır.

Çocuklar da evdeki işlere katıldığında aynı dikkat işe yarar; bunu çocuğun ev işlerine katılması yazısında konuşmuştuk. Evde birbirine teşekkür eden yetişkinler, bu dili çocuklara da göstermiş olur.

Teşekkür her şeyi çözer mi?

Hayır; bunu söylemek de önemli. Çiftlerin bir ay boyunca teşekkür ifade etmeye yönlendirildiği bir deneyde genel etkiler ölçülüydü; daha belirgin olumlu sonuçlar, teşekkür eden partnerin ilk laboratuvar oturumunda özellikle duyarlı (karşısındakini anlayan ve önemseyen biri olarak) algılandığı çiftlerde görüldü. Araştırmacılar, karşı taraf duyarsız algılandığında “yapay” teşekkür alıştırmalarının işe yaramayabileceği konusunda uyarıyor.

Bu yüzden teşekkür, bir teknik ya da yükümlülük listesi gibi değil, gerçekten gördüğünüz bir şeyi söylemek olarak düşünülebilir. Ayrıca teşekkür, adil bir iş bölümünün yerine geçmez. Evdeki yükün dengesiz paylaşıldığını hissediyorsanız, bunu konuşmak da ilişkiye özen göstermenin bir parçasıdır. Böyle bir konuşmayı suçlamadan başlatmak için tartışmada ihtiyacı suçlamadan ifade etmek yazısına göz atabilirsiniz. Yük paylaşımı aile büyükleriyle birlikte yürüyorsa büyükanne ve büyükbabayla aynı takımda kalmak yazısına da göz atabilirsiniz.

Ne zaman destek almak iyi gelir?

Her ilişkide birbirini daha az gördüğünüz, yorgun dönemler olur. Yine de şu durumlarda bir çift terapisti ya da ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak iyi gelebilir:

• Uzun süredir kendinizi ilişkide görünmez ya da değersiz hissediyorsanız.
• Konuşmalarınız çoğunlukla eleştiri, küçümseme ya da sessizlikle bitiyorsa.
• Kırgınlıklar birikmiş ve kendi başınıza konuşmayı başlatmak çok zor geliyorsa.

Bir görüşmenin nasıl ilerlediğini merak ediyorsanız ilk psikolojik danışmanlık görüşmesi yazısı fikir verebilir.

Belki bu akşam, çok sıradan bir şey için teşekkür etmenin zamanıdır. “Sağ ol, bunu sen düşündün” gibi kısa bir cümle, iki kişi arasındaki döngüyü küçük bir adımla başlatabilir.

Kaynaklar

• Gordon AM, Impett EA, Kogan A, Oveis C, Keltner D. To have and to hold: Gratitude promotes relationship maintenance in intimate bonds. Journal of Personality and Social Psychology, 2012; 103(2): 257–274
• Chang YP, Dwyer PC, Algoe SB. Better together: Integrative analysis of behavioral gratitude in close relationships using the three-factorial interpersonal emotions (TIE) framework. Emotion, 2022; 22(8): 1739–1754
• Algoe SB, Kurtz LE, Hilaire NM. Putting the “you” in “thank you”: Examining other-praising behavior as the active relational ingredient in expressed gratitude. Social Psychological and Personality Science, 2016; 7(7): 658–666
• Chang YP, Way BM, Sheeran P, Kurtz LE, Baucom DH, Algoe SB. Implementation intentions to express gratitude increase daily time co-present with an intimate partner, and moderate effects of variation in CD38. Scientific Reports, 2022; 12: 11697
• Algoe SB, Zhaoyang R. Positive psychology in context: Effects of expressing gratitude in ongoing relationships depend on perceptions of enactor responsiveness. The Journal of Positive Psychology, 2016; 11(4): 399–415