Anneanne “Bir tane daha ye” diyor, siz “Yeter” diyorsunuz: Büyükanne ve büyükbabayla aynı takımda kalmak

Pazar akşamı anneanneden dönüyorsunuz. Çocuğunuz arabada heyecanla anlatıyor: Gece geç saate kadar çizgi film izlemişler, akşam yemeği yerine kurabiye yemiş. İçinizden “Yine mi?” diye geçiyor. Bir yandan da biliyorsunuz ki o hafta sizi en çok rahatlatan kişi yine anneanneydi.

Anneanne, babaanne ya da dede çocuk bakımına yardım ettiğinde kuralların evden eve değişmesi çok sık yaşanır. Bu yazı, bu farklılıkların nereden geldiğine, hangi kuralların esneyebileceğine, konuyu kırmadan nasıl açabileceğinize ve ne zaman bir uzmanla konuşmanın iyi geleceğine odaklanıyor.

Farklı kurallar çoğu zaman sevgiden doğar

Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), büyükanne ve büyükbabaların rolünü “benzersiz ve önemli” olarak tanımlıyor ve onların yalnızca bir bakıcı olmadığını, kuşaklar arasında bir bağ kurduğunu vurguluyor. Hikâye anlatmak ve düzenli olarak birlikte kitap okumak, AAP’nin bu bağ için önerdiği şeyler arasında.

Çocuk gelişimi alanında çalışan ZERO TO THREE kuruluşunun ABD’de çocuk bakımına yardım eden büyükanne ve büyükbabalarla yaptığı bir ankette, katılımcıların yüzde 94’ü bu rolden keyif aldığını söylemiş. Aynı ankette neredeyse her iki kişiden biri, davranış, uyku ya da yemek gibi konularda torununun anne babasıyla her zaman aynı fikirde olmadığını belirtmiş. Yani anlaşmazlık, bir şeylerin ters gittiğinin işareti değil; birlikte çocuk büyütmenin olağan bir parçası.

Farklılığın bir nedeni de zamanın değişmesi. AAP, bazı çocuk bakımı önerilerinin büyükanne ve büyükbabaların kendi çocuklarını büyüttüğü yıllardan bu yana değiştiğini hatırlatıyor; bebeklerin sırt üstü yatırılması bunun bilinen örneklerinden biri. ZERO TO THREE’nin anketinde büyükanne ve büyükbabaların yüzde 71’i kendi ebeveynlik deneyimlerinin onlara güven verdiğini söylemiş. Bu güven çok değerli; yalnızca bazı konularda güncel bilgiyi birlikte gözden geçirmek gerekebilir.

Büyükanne ve büyükbabaların çocuk gelişimine etkisi araştırmacıların da ilgisini çekiyor. 206 çalışmayı inceleyen bir sistematik derleme, büyükanne ve büyükbabaların pek çok ailede bakımın önemli bir parçası olduğunu; ancak etkilerinin hangi yollarla oluştuğunun henüz yeterince anlaşılmadığını; büyükanne ve büyükbabaların fiilen ne yaptığına dair verinin sınırlı olduğunu ve çalışmalar arasında önemli farklılıklar bulunduğunu belirtiyor.

Her kural aynı ağırlıkta değil

ZERO TO THREE’nin önerisi basit: Hangi kuralların “taş gibi” değişmez, hangilerinin esnek olduğunu açıkça belirleyin. Kuruluşun verdiği örnekte uyku düzenine sıkı sıkıya uymak bir ebeveynin vazgeçemeyeceği kural olabilirken, arada bir verilen kurabiye konusunda daha esnek davranılabilir.

Bu ayrımı yaparken çocuğun güvenliğiyle ilgili konuları esnek tarafa koymayın. AAP, çocuğun her araba yolculuğunda uygun bir oto koltuğunda bağlı olmasını ve ilaçların çocuğun göremeyeceği, erişemeyeceği bir yerde saklanmasını öneriyor. Disiplin konusunda da AAP’nin iki yaş için önerisi açık: Büyükanne ve büyükbaba disiplinde tutarlı olmalı, bu tutum çocuğun anne babasının yaklaşımıyla uyumlu olmalı ve fiziksel ceza asla kullanılmamalı.

Esnek kurallar, büyükanne ve büyükbabanın kendi evinin, kendi oyunlarının ve geleneklerinin olmasına da yer açar. Önemli olan, temel kurallarda yetişkinlerin aynı yöne bakması.

Konuyu kırmadan açmak

Anlaşmazlık olduğunda ZERO TO THREE, sevginizin aynı çocuk için olduğunu ve bu işte birlikte olduğunuzu hatırlamayı öneriyor. Konuşmaya suçlamayla değil, kendi duygunuzla başlamak işe yarayabilir: “Onunla … yapman çok hoşuma gidiyor” ya da “Şu konuda biraz endişeliyim” gibi. Karşı tarafa işini kolaylaştırmak için neler yapabileceğinizi sormak da bu önerilerin arasında.

• ✗ “Sen hep şımartıyorsun.” ✓ Bunun yerine: “Onunla vakit geçirmen çok hoşuma gidiyor. Bir konuda biraz endişeliyim, konuşabilir miyiz?”
• ✗ “Bizim evde bunlar yok, bilesin.” ✓ Bunun yerine: “Uyku saati bizim için önemli; kurabiye konusunda esneyebiliriz.”
• ✗ “Senin zamanında öyleymiş, artık değil.” ✓ Bunun yerine: “Bu öneri senin zamanından bu yana değişmiş; istersen birlikte bakalım.”

Son örnekteki gibi durumlar için ZERO TO THREE’nin bir önerisi daha var: Çocuk bakımıyla ilgili sorular çıktığında hem anne babanın hem de büyükanne ve büyükbabanın başvurabileceği, güvenilir tek bir bilgi kaynağı seçmek. Böylece konu “kim haklı” tartışmasına dönmeden ortak bir yere bakabilirsiniz.

Bir yakınınızla ihtiyacınızı suçlamadan konuşmak her zaman kolay değildir. Bir tartışmada ihtiyacınızı suçlamadan anlatmak ve yakınınıza destek olurken kendi sınırlarınızı korumak üzerine yazdıklarımız bu konuşmaya hazırlanırken de yol gösterebilir.

Küçük bir düzen kurun: Bilgi, gözden geçirme, teşekkür

ZERO TO THREE, bakımı paylaşan anne baba ile büyükanne ve büyükbaba arasında düzenli bilgi alışverişinin işe yaradığını belirtiyor. Anne babanın, çocuğun gün içinde nasıl yediğini ve uyuduğunu bilmesi; büyükanne ve büyükbabanın da çocuğun önceki gece nasıl uyuduğunu ya da evden çıkmadan ne yediğini bilmesi işleri kolaylaştırır. Yorgun ve aç bir çocuğun daha huysuz olması, bu küçük bilgileri değerli kılar.

• Sabah: Çocuğun gece nasıl uyuduğunu ve ne yediğini kısaca paylaşın.
• Akşam: Günün nasıl geçtiğini sorun; uykuyu, yemeği ve güzel anları dinleyin.
• Ara ara: Anlaşmanızı birlikte gözden geçirin. ZERO TO THREE, özellikle başta bunu ayda bir yapmayı öneriyor.
• Her zaman: Teşekkür edin. Bu düzenin hayatınızı nasıl kolaylaştırdığını söylemek, kuruluşun “en önemli” diye vurguladığı öneri.

Ne zaman bir uzmanla konuşmak iyi gelir?

Kuşaklar arasındaki küçük farklılıklar çoğu ailede konuşarak yoluna girer. Yine de şu durumlarda bir aile danışmanıyla konuşmak hem size hem de çocuğunuza iyi gelebilir:

• Anlaşmazlıklar her buluşmayı gerginleştiriyor, konuşmalar sürekli kırgınlıkla bitiyorsa,
• Çocuğunuz iki ev arasında kalmış, taraf tutmak zorunda kalıyormuş gibi görünüyorsa,
• Bu konu eşinizle aranızda sık sık tartışmaya dönüşüyorsa,
• Çocuğun güvenliğiyle ilgili kurallara uyulmadığı için endişeleniyorsanız.

Anlaşmazlık bazen çocuğun gözü önünde büyüyebilir. Böyle bir anın ardından neler yapabileceğinizi kavga çocuğun önünde başladıysa onarım nasıl yapılır yazımızda bulabilirsiniz. Aile içi ilişkiler ve kuşaklar arası anlaşmazlıklar üzerine destek almak isterseniz çift ve aile danışmanlığı sayfasına göz atabilirsiniz.

Kısaca

Anneanne, babaanne ya da dede ile kuralların farklı olması çoğu zaman sevginin ve deneyimin farklı biçimlerde ortaya çıkmasıdır. Birkaç değişmez kuralı netleştirmek, gerisinde esneklik tanımak, konuşmaya kendi duygunuzla başlamak ve teşekkürü eksik etmemek, çocuğun etrafındaki yetişkinlerin aynı takımda kalmasına yardım eder.

Kaynaklar

• American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org): Tips for Grandparents Who Provide Child Care
• American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org): Tips for Grandparents of a 2-Year-Old
• ZERO TO THREE: The Grand Plan – Planning Tips for Sharing Child Care Between Generations (pratik öneriler ve ABD’de büyükanne-büyükbaba anketi)
• Sadruddin ve ark. (2019). How do grandparents influence child health and development? A systematic review. Social Science & Medicine, 239