Kavga çocuğun önünde başladıysa: Sonrasında onarım nasıl yapılır?

Akşam yemeği masasındasınız. Bir konu açılıyor, cümleler kısalıyor, sesler yükseliyor. Göz ucuyla bakıyorsunuz: çocuğunuz başını tabağına eğmiş, sessizce çatalıyla oynuyor. Tartışma bir süre sonra bitiyor, herkes kendi köşesine çekiliyor. Ama o masadaki sessizlik çoğu zaman çocuğun aklında kalıyor. Belki siz de sonra kendinize “Acaba her şeyi duydu mu?” diye soruyorsunuz.

Her evde anlaşmazlık olur. Bu yazı, tartışmanın çocuğun önünde başladığı o akşamlardan sonra neler yapabileceğinize odaklanıyor: çocuğa ne söyleyebileceğinize, hangi cümlelerden kaçınabileceğinize ve onarımı ona nasıl gösterebileceğinize.

Çocuk bir tartışmada neleri görür?

Tartışma yalnızca yüksek sesle konuşmak değildir. Rahatsız edici bir sessizlik, öfke ve düşmanca bir tavır da çatışmanın parçası olabilir. Çocuklar bunların hepsine tanık olabilir.

Bazı çocuklarda bu durumlarla birlikte üzüntü, endişe, stres, kendine güvende azalma ya da davranış değişiklikleri görülebilir. Bu tür zorlukların ortaya çıkma olasılığı, ebeveynler sık sık tartıştığında ve aralarındaki farklılıkları çözmediğinde daha yüksektir. Tartışma fiziksel ya da sözel istismar veya tehdit içerdiğinde de bu olasılık artar.

Tartışmanın nasıl bittiği de önemli

Burada umut veren bir taraf da var. Çocuk, ebeveynlerinin bir anlaşmazlığı birlikte çözmeye çalıştığını gördüğünde, bundan bir şeyler öğrenebilir. Uzlaşmak için konuşmayı ve sorun çözmeyi yakından görür. Ebeveynlerinin birlikte çalıştığını görmek, çocuk için rahatlatıcı da olabilir.

Yani tartışmanın çocuğun önünde başlamış olması, hikâyenin orada bittiği anlamına gelmez. Sonrasında attığınız adımlar da çocuğun o akşamdan aklında kalanların bir parçası olur. Bu, kusursuz bir ebeveyn olmayı gerektirmez. Sesinizin yükseldiğini fark etmek ve sonra dönüp bunu çocuğunuzla konuşmak da onarımın bir parçasıdır.

Sonrasında çocuğa ne söyleyebilirsiniz?

Tartışmadan sonra çocuğa iletilebilecek en önemli mesaj basittir: Sorun o değil. Tartışma onunla ilgili değil, iki yetişkin arasında.

Ona bir çözüm üzerinde çalıştığınızı da söyleyebilirsiniz. Tartışmanın ayrıntılarını çocukla paylaşmanız gerekmez; bazı sorunlar, yetişkinlerin kendi aralarında çözmesi gereken sorunlardır.

Uzun açıklamalar yapmanıza gerek yok; kısa ve sakin birkaç cümleyle başlayabilirsiniz. Çocuğunuz soru sorarsa onu dinleyin ve yine sade bir dille cevap verin. Ayrıntılar yetişkinler arasında kalabilir.

Aşağıdaki örnekler, o anlarda ağzınızdan çıkabilecek cümlelere bir alternatif sunuyor:

• ✗ “Bir şey yok, sen git oyna.”
  ✓ Bunun yerine: “Sesimiz yükseldi, seni korkutmuş olabilir.”
• ✗ “Hepsi onun yüzünden.”
  ✓ Bunun yerine: “Bu ikimizin arasında, senin yüzünden değil.”
• ✗ Hiçbir şey olmamış gibi davranmak
  ✓ Bunun yerine: “Konuştuk, birlikte bir çözüm buluyoruz.”

Onarım üç adımda

1. Önce sakinleşin. Öfke hâlâ sıcakken çocukla konuşmak zorlaşabilir; kısa bir ara vermek, ne söylemek istediğinizi toparlamanıza yardımcı olabilir. Çözülmesi gereken bir konu varsa, onu çocuk yanınızda değilken konuşun. Eşinizle bu konuşmayı yaparken bir tartışmada ihtiyacınızı suçlamadan anlatmak üzerine yazdıklarımız size yol gösterebilir.
2. Çocuğa kısaca açıklayın. Sorunun o olmadığını, tartışmanın iki yetişkin arasında olduğunu ve bir çözüm üzerinde çalıştığınızı sade cümlelerle söyleyin.
3. Barıştığınızı görsün. Çocuk, ebeveynlerinin birlikte çözüme doğru ilerlediğini gördüğünde, uzlaşmayı ve sorun çözmeyi kendi evinde izleme fırsatı bulur. Bunun için büyük bir gösteri gerekmez: birlikte sofraya oturmak, birbirinize nazik bir cümle kurmak ya da çocuğun yanında “Konuştuk, birlikte bir çözüm buluyoruz” demek bir başlangıç olabilir.

Önce güvenlik

Bu yazıdaki öneriler, evlerde yaşanan sıradan anlaşmazlıklar içindir. Evde şiddet, tehdit ya da korku varsa önce güvenlik gelir: 112 veya ALO 183’ü arayabilirsiniz. Böyle bir durumda öncelik, sizin ve çocuğunuzun güvende olmasıdır.

Sık sorulan sorular

Çocuğun önünde hiç tartışmamak mı gerekir?

Her evde anlaşmazlık olur. Çocuk, ebeveynlerinin bir sorunu birlikte çözmeye çalıştığını gördüğünde uzlaşma ve sorun çözme becerilerini öğrenebilir. Uzun ve ayrıntılı konuları ise çocuk yanınızda değilken konuşmak daha uygun olur.

Tartışma bitti ama aramızda hâlâ soğukluk var. Bu da önemli mi?

Çatışma her zaman yüksek sesle yaşanmaz; rahatsız edici bir sessizlik ya da düşmanca bir tavır da çatışmanın parçası olabilir. Bu yüzden farklılıkların gerçekten konuşulup çözülmesi ve çocuğun barıştığınızı görmesi değerlidir.

Çocuğumun davranışlarında değişiklik fark edersem ne yapabilirim?

Çocuğunuzda üzüntü, endişe, stres, kendine güvende azalma ya da davranış değişiklikleri fark ediyor ve onun için endişeleniyorsanız, bir sağlık profesyoneliyle konuşabilirsiniz.

Son söz

Her tartışmayı önlemek mümkün olmayabilir; ama tartışmadan sonra onarım için bir adım atabilirsiniz. Bir tartışma çocuğun önünde başladıysa, onarım da onun görebileceği bir yerde gerçekleşebilir. Kısa bir açıklama, suçu üstünden alan bir cümle ve barıştığınızı gösteren sakin bir an, o akşamın çocuğun aklında nasıl kalacağını değiştirebilir. Bu süreçte zorlandığınızı hissederseniz, bir aile danışmanıyla konuşmak da size destek olabilir.

Yararlanılan kaynaklar

• Avustralya hükümeti destekli ebeveyn rehberi Raising Children Network, “Conflict management for parents“.