İşle ilişkili tükenmişlik: Her yorgunluğa aynı etiketi koymadan

Bir zamanlar ilgiyle hazırladığınız müşteri görüşmelerine artık yalnız saati dolsun diye giriyor olabilirsiniz. İş çıkışında evde yapmak istediğiniz şeylere enerji kalmıyor; ertesi sabah aynı isteksizlikle güne başlıyorsunuz. Bu deneyimi hemen bir kelimeyle açıklamak cazip gelebilir. Yine de “Tükendim” ifadesinin sizin hayatınızda neye karşılık geldiğini anlamak, etiketten önce yaşadığınız koşullara bakmayı gerektirir.

Tükenmişlik kavramının iş bağlamını bilin

Dünya Sağlık Örgütü, ICD-11’de tükenmişliği başarıyla yönetilememiş kronik iş stresinden kaynaklanan bir iş yaşamı olgusu olarak tanımlar; tıbbi bir hastalık olarak sınıflandırmaz. Enerjinin tükenmesi, işe artan zihinsel mesafe veya olumsuz tutum ve mesleki etkililikte azalma olmak üzere üç boyut belirtir. Bu tanım özel olarak çalışma yaşamıyla ilgilidir.

Bu açıklama bir internet kontrol listesiyle kendinize karar vermeniz için değildir. Tatil dönüşü zor bir gün geçirmek veya bir akşam çok yorgun hissetmek tek başına bütün deneyiminizi tanımlamaz. Aynı şekilde yaşadığınız güçlüğün iş bağlamında bulunması, başka ihtiyaçların değerlendirilemeyeceği anlamına gelmez. Süre, günlük etki ve kişisel koşullar önem taşır.

Etiketi değil, değişen günlük anları kaydedin

Son zamanlarda işinizin hangi bölümü farklı hissettiriyor? Müşteriyle konuşmak mı, sürekli değişen teslim tarihleri mi, toplantıdan toplantıya geçmek mi? Birkaç gün için kısa gözlemler seçebilirsiniz. “Kötüydüm” yerine “Öğle arasında bile telefonları yanıtladım; akşam arkadaşımı arayacak isteğim kalmadı” gibi somut bir kayıt tutmanız mümkündür.

Bu kaydı performansınızı puanlamak için kullanmayın. İyi ve zor geçen birer günü karşılaştırmak başka sorular açabilir. Daha rahat gününüzde görevler belli miydi, yardım isteyebildiniz mi, dinlenme aralığı var mıydı? Yanıtları yalnız kişiliğinize bağlamak yerine günün koşullarıyla birlikte düşünün. Hemen açık bir örüntü görmemeniz de mümkündür.

İş yükünün nasıl düzenlendiğine bakın

WHO’nun çalışma yaşamı rehberi, aşırı iş yükünü, belirsiz rolleri, sınırlı desteği ve iş üzerinde az kontrolü ruh sağlığı açısından riskler arasında sayar. Önleyici yaklaşımın iş koşullarını ele almasını vurgular. Bu nedenle bütün sorumluluğu çalışanın daha iyi dinlenmesine veya daha güçlü olmaya çalışmasına yüklemek eksik kalabilir.

Örneğin aynı gün teslim edilmesi istenen üç rapor varsa sorunun hangi raporu önce bitireceğiniz olduğu kadar, bu beklentinin nasıl kurulduğu da konuşulabilir. “Bu üç işi mevcut sürede tamamlayamıyorum; önceliği ve teslim tarihlerini netleştirelim” diye bilgi verebilirsiniz. Böyle bir konuşmanın her işyerinde aynı koşullarda yapılabileceğini varsaymayın; mevcut destek yollarınızı ayrıca değerlendirin.

Dinlenme ve kararlar için kendi koşullarınızı gözetin

İşten hemen ayrılmak veya bütün sorumlulukları bir anda değiştirmek sizin için mümkün olmayabilir. Gelir, aile düzeni ve diğer seçenekler kararınızın parçalarıdır. Önce hangi değişikliği araştırabileceğinizi belirleyebilirsiniz: Görev paylaşımı mı, mola düzeni mi, bir yetkiliyle iş yükü görüşmesi mi? Kendinize hemen büyük bir karar borçlu olduğunuzu düşünmeyin.

Mesai dışındaki zamanda da yeni bir verimlilik yarışına girmek istemeyebilirsiniz. Belirli bir dinlenme yöntemi seçmeden önce neye ihtiyacınız olduğunu sorun. Bir akşam sessizlik, başka bir gün sevdiğiniz biriyle zaman geçirmek isteyebilirsiniz. Bu tercihi çalışma koşullarında gerekli olabilecek düzenlemelerin yerine koymayın; ikisini ayrı ayrı ele alın.

İş yaşamıyla ilgili bireysel danışmanlık alanlarını da inceleyebilirsiniz.

Zorlanmayı uygun destekle birlikte değerlendirin

Yorgunluk sürüyor veya günlük yaşamınız belirgin biçimde etkileniyorsa sağlık değerlendirmesi ve psikolojik destek seçenekleri konuşulabilir. İşte yaşadıklarınızı görüşmeye götürmek için tuttuğunuz kısa notlardan yararlanabilirsiniz. Akşamları iş düşüncelerinin sürmesini ayrıca ele alan mesai sonrası iş düşünceleri yazısını okuyabilirsiniz. Kendi ihtiyaçlarınızı ve destek sürecini anlamak için ücretsiz ön görüşme isteyebilirsiniz.